Ρομανικός ρυθμός
Ο ρομανικός ρυθμός γεννήθηκε στη Γαλλία γύρω στο 1000 μ.Χ. και εξαπλώθηκε σε όλη τη Δυτική Ευρώπη. Είναι συνήθως μεγάλη τρίκλιτη βασιλική με μακρύ εγκάρσιο κλίτος στα ανατολικά.
Εκεί όπου συνήθως υπάρχει η αψίδα του Ιερού, ο ρομανικός ρυθμός έχει πολλές μικρότερες αψίδες που αποτελούν παρεκκλήσια. Ο τρούλος έχει κατάληξη πολυγωνική ή πυραμιδοειδή.
Η γενική εντύπωση που δίνουν οι ρομανικές εκκλησίες διαφέρει όμως από εκείνη που δίνουν οι βασιλικές. Στις ρομανικές εκκλησίες έχουμε συνήθως στρογγυλές αψίδες που τις υποστηρίζουν συμπαγείς στύλοι.
Η γενική εντύπωση από αυτές τις εκκλησίες, τόσο απέξω όσο και από μέσα, είναι μια αίσθηση επιβλητικής δύναμης.
Υπάρχουν λιγοστές διακοσμήσεις, μετρημένα παράθυρα, αλλά κυρίως στέρεοι ατόφιοι τοίχοι και πύργοι, που μας θυμίζουν μεσαιωνικό κάστρο.
Οι ρομανικοί ναοί κατείχαν λειτουργικά σκεύη και λειψανοθήκες από ευγενή μέταλλα, εικονογραφημένες με σκηνές από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη και τους βίους των αγίων και κοσμημένες με πολύτιμες πέτρες, σμάλτο, ελεφαντοστό κ.α. Εικονογραφημένα χειρόγραφα με θρησκευτικό περιεχόμενο συμπλήρωναν τον πλούτο μιας εκκλησίας
Η διακόσμηση με ανάγλυφα είναι αυστηρή και εντυπωσιακή. Οι εικόνες ρομανικού ρυθμού, νωπογραφίες και ψηφιδωτά, θυμίζουν αρκετά τις βυζαντινές εικόνες.
Γοτθικός ρυθμός
Το 12ο αιώνα οι τεχνίτες στη Γαλλία δημιούργησαν το γοτθικό ρυθμό. Σε αντίθεση με τις ρομανικές εκκλησίες , που συχνά ήταν κτισμένες κοντά σε μοναστήρια σε αποτραβηγμένες περιοχές, τα γοτθικά κτίσματα υψώνονται συνήθως μες στις πόλεις.
Κράτησαν μόνο τον πέτρινο σκελετό από το ρομανικό ρυθμό και μετέτρεψαν τις στρογγυλές του αψίδες σε αιχμηρές. Στη θέση των τοίχων μπήκαν μεγάλα παράθυρα με υαλογραφήματα.
Η μεγάλη καινοτομία της γοτθικής γλυπτικής ήταν τα αγάλματα-κίονες. Γλυπτά με διάφορες παραστάσεις μορφών, πήραν τη θέση των φθηνότερων κιόνων που στήριζαν τα ρομανικά τύμπανα.
Χάρη σ' αυτά οι ναοί έγιναν εντυπωσιακοί εσωτερικά και εξωτερικά. Ο θόλος τώρα είναι ψηλότερος. Το βάρος εξαφανίζεται και το κτίριο δίνει την εντύπωση ότι υψώνεται με φορά προς τα επάνω. Στα γλυπτά και στις εικόνες οι μορφές βελτιώνονται, επίσης, ως προς την κίνηση).
Γνωστότεροι ναοί γοτθικού ρυθμού σήμερα είναι η Παναγία των Παρισίων, το Αβαείο του Ουέστμινστερ, η Μητρόπολη του Στρασβούργου.
Στην Ιταλία ο ρυθμός αυτός δεν άσκησε μεγάλη επίδραση στη ναοδομία. Έχουμε, όμως, το γνωστό υστερογοτθικό Ντουόμο του Μιλάνου.
